Κυκλοφόρησε το νέο 86ο τεύχος της “Αιολίδας”, του περιοδικού της “Λεσβιακής Παροικίας”.
Ανάμεσα στα ενδιαφέροντα περιεχόμενα του ξεχωρίσαμε το ποίημα του Βασίλη Ψαριανού, με τίτλο “Θαλασσιά μου!” και το ερμηνευτικό κείμενο της παροιμίας “Τσ’ λά η πέτρα, σπα τ’ αυγό. Τσ’ λά τ’ αυγό, αλί στ’ αυγό”, του Τάσου Μακρή.
Οι βροχές της φετινής άνοιξης σε αριθμό είναι αρκετές αλλά σε ποσότητα λίγες! Δέκα μέρες έβρεχε αλλά μόλις 4 ίντσες ήταν η συγκομιδή. Οι βροχές αυτές σίγουρα δεν εμπλούτισαν τα υπόγεια νερά αλλά με τη συνέργεια των πολύ καλών θερμοκρασιών βοήθησαν την ανάπτυξη των χόρτων.
Όσοι λοιπόν ζείτε μακριά απ’ τα Βατερά να έχετε κατά νου ότι …σας περιμένει αρκετή δουλειά με το χορτοκοπτικό, όταν με το καλό έρθετε.
Πλησιάζει το Πάσχα και οι κυρίες των Συλλόγων γενικά φροντίζουν να ετοιμάσουν τα απαραίτητα για τις ημέρες αυτές δώρα ώστε να ενισχύσουν οικονομικά το Σύλλογο τους και έτσι τις υπόλοιπες δραστηριότητες τους.
Ξεχωρίζουν οι προσπάθειες των Συλλόγων γονέων και κηδεμόνων.
Οι κυρίες του Συλλόγου γονέων του Δημοτικού σχολείου και του Νηπιαγωγείου Βρίσας ετοίμασαν πανέμορφα καλαθάκια.
(οι φωτογραφίες από το fb)
Η ικανοποήση και η χαρά για το αποτέλεσμα των προσπαθειών τους είναι ολοφάνερες!
Δραστήριες όμως είναι και οι κυρίες του Συλλόγου γονέων και κηδεμόνων του Λυκείου Πολιχνίτου, ανάμεσα στις οποίες είναι και οι χωριανές μας Ελένη Φιλίππου και Γιώτα Δροσίνη, οι οποίες ετοίμασαν πανέμορφες λαμπάδες τις οποίες αν και είδα δεν προνόησα να φωτογραφίσω.
Από την Ειρήνη Πετρέλλη-Παράκοιλα
Ο αργαλειός ή κρεβατή είναι ένα ξύλινο «μηχάνημα».
Εκεί οι μανάδες, οι γιαγιάδες και διαχρονικά πολλές γυναίκες εδώ και χιλιάδες χρόνια έφτιαχναν τα ρούχα τους, τα σεντόνια, τις κουρελούδες (τις …μοκέτες της παλιάς εποχής!).
Αποτελείται (με βάση την ορολογία στο χωριό μας) από δυο βασικούς πλαϊνούς σκελετούς, από δυο αντιά, το ξυλόχτενο, το χτένι, τα μυτάρια, τον κλανιά (μια βέργα), το σφίχτρο, τα κλειδιά (που είναι βασικά για τη σταθεροποίηση), την ξίγκλα και τα πετάλια (ή πατήτηργες).
Συνακόλουθα απαραίτητα εργαλεία για να λειτουργήσει ο αργαλειός είναι η ανέμη, το ροδάνι, η διαστεργιά, τα καρφιά, η χτένα, τα καλάμια (κομμάτια από καλάμι φάρδους2-3 πόντων και μήκους περίπου 20 πόντων) και τα μασούρια (αυτά είναι πάλι από καλάμι αλλά φάρδους ενός περίπου εκατοστού και μήκους δέκα περίπου εκατοστών).
Από τα μαγαζιά του χωριού (κάποτε) αγοράζαμε το νήμα (τη μπαμπακούλα). Βάζουμε το νήμα την ανέμη και ένα καλάμι στο ροδάνι και αρχίζουμε να μαζεύουμε την κλωστή πάνω στο καλάμι. Το πόσα καλάμια πρέπει να γεμίσουμε εξαρτάται από το πόσες πήχες δηλαδή πόσο μεγάλο (σε μήκος αθροιστικά για όλα τα κομμάτια) θα είναι το υφαντό που σκοπεύουμε να φτιάξουμε.
Το επόμενο βήμα είναι το τράβηγμα του πανιού. Σ’ αυτό βασικό εργαλείο είναι η διάστερια. Πρόκειται για ένα ξύλο, πάνω στο οποίο δένουμε τρεις σπάγκους (από έναν στα άκρα και τον τρίτο στο μέσον του ξύλου). Πάνω στους σπάγκους αυτούς μπλέκουμε μακριά λεπτά σιδεράκια (συνήθως μπανέλες από παλιές ομπρέλες). Εκεί πάνω βάζουμε τα καλάμια με την κλωστή, 5 απ’ τη μια πλευρά και 6 απ’ την άλλη. Οι κλωστές απ’ τα καλάμια αυτά αποτελούν ένα δεκάδι. Στη συνέχεια τοποθετούμε καρφιά σε διάφορες θέσεις σε σχέση με τη διάστερια και με έναν πολύπλοκο τρόπο απλώνουμε τις κλωστές δημιουργώντας 40 δεκάδια.
Όταν τελειώσουμε με το «τράβηγμα» αρχίζουμε το μάζεμα από το πίσω και πάνω μέρος. Το κάνουμε θηλιές για να μπορεί μετά να ξετυλίγεται.
Στο επόμενο στάδιο πρέπει να τοποθετηθούν οι κλωστές στο αντί. Αυτό γίνεται με τη βοήθεια της χτένας και της αντένας δηλαδή δυο ξύλων σε σχήμα Υ καρφωμένων στο έδαφος σε απόσταση 100 με 130 πόντων
Μετά το βάζουμε στη χτένα, ένα-ένα δεκάδι, και το τυλίγουμε πάνω στο πίσω αντί.
Στη συνέχεια πρέπει να περάσουμε τις κλωστές μέσα από τα μυτάρια με τρόπο που έχει σχέση με το είδος του υφαντού που θέλουμε να φτιάξουμε. Αυτό είναι τα παραμάτισμα που απαιτεί μεγάλη τέχνη και εξαρτάται από το είδος του υφαντού που θέλουμε να φτιάξουμε. Ακολουθεί το πέρασμα των κλωστών μέσα από το χτένι, το οποίο τοποθετούμε μέσα στο ξυλόχτενο. Τις κλωστές τις δένουμε στο μπροστινό αντί.
Δένουμε τις πατήτηργες , μια-μια, πάνω στα μυτάρια και έχοντας περάσει τις κλωστές στα μασούρια τα οποία τοποθετούμε στις σαΐτες αρχίζουμε να υφαίνουμε.
Αν πρόκειται να φτιάξουμε κουρελούδες τυλίγουμε τα κουρέλια πάνω σε καλάμια.
Η Ειρήνη Παράκοιλα έχει την καλή διάθεση όλη αυτή την πολύπλοκη διαδικασία να την δείξει σε νεότερες ώστε να μην χαθεί η τέχνη της παραδοσιακής ύφανσης από το χωριό μας. Η Βιβλιοθήκη είναι πρόθυμη να προσφέρει ό,τι χρειάζεται για να υλοποιηθεί η όλη προσπάθεια. Δυστυχώς δεν υπάρχει τώρα κατάλληλος χώρος στο χωριό για να στηθεί η κρεβατή.
Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου ο σύλλογος γονέων και κηδεμόνων του Δημοτικού σχολείου και νηπιαγωγείου Βρισας διοργανώνει αφήγηση παραμυθιού με διαδραστικό και θεατρικό τρόπο… Με μουσικές και τραγούδια… Ελάτε να ταξιδέψουμε μαζί στον μαγικό κόσμο των παραμυθιών και τών βιβλίων με θέμα την ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ !
Από τη θεατρολόγο και ηθοποιό Αθανασία Δαφιώτη και τον μουσικό και δάσκαλο μουσικής Γρηγόρη Μολυβιάτη.
Κυριακή 9 Απριλίου στις 17:30 στην αίθουσα Πολυκέντρου Πολιχνιτου.
Γενική είσοδος 3€
Στην αίθουσα ΔΕΝ επιτρέπεται φαγητό.
Επιτέλους στις 12.00 το μεσημέρι σήμερα θα ανοίξει άτυπα η καφετέρεια στον Πλάτανο. Λέμε άτυπα διότι έχουν υποβληθεί τα δικαιολογητικά για την άδεια η οποία πιστεύεται ότι -με βάση και τις δηλώσεις των αυτοδιοικητικών αρχόντων μας ότι σύντομα αίρεται η κατάσταση επικινδυνότητας του χωριού- θα χορηγηθεί.
Το εγχείρημα ανέλαβε ένα ζευγάρι νέων ανθρώπων, αλλοδαπών, από τον Πολιχνίτο αλλά ακούγεται ότι πίσω από το άνοιγμα αυτό βρίσκεται χωριανός μας με εμπειρία στο χώρο της εστίασης, ο οποίος διέθεσε και το σχετικό κεφάλαιο.
Καλές δουλιές και με το καλό να δούμε να ανοίγει και το νεότευκτο καφενείο στον Πλάτανο.
Κάποιος πήρε από το Ηρώον τα στεφάνια που είχαν κατατεθεί στις 25 Μαρτίου. Εξακριβώθηκε ότι δεν τα πήρε κάποια υπηρεσία του Δήμου.
Όποιος τα πήρε σίγουρα δεν χρειάζεται τα κυκλικά στεφάνια με το αφρολέξ πάνω στα οποία κάθε εθνική γιορτή οι δασκάλες των σχολείων μας τοποθετούν τα κλωνάρια της δάφνης. Ας κρατήσει τις δάφνες (ίσως για …στιφάδο) και ας επανατοποθετήσει τους σκελετούς στο Ηρώον για να τους πάρουν τα σχολεία.
Ας ρωτηθούν και τα παιδιά μήπως τα πήραν πάνω στο παιχνίδι τους νομίζοντας ότι είναι άχρηστα πια.
Η Βιβλιοθήκη και ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν και φέτος από κοινού μια εκδρομή και επέλεξαν τα γειτονικά μας χωριά Αμπελικό, Πλωμάρι και …βλέπουμε. (Θα υπάρξει σχετική επίσημη ενημέρωση).
Ο δρόμος Σταυρός-Αμπελικό δεν περπατιέται από λεωφορείο. Πάμε λοιπόν βόλτα από Μεγάλη Λίμνη.
Το λεωφορείο όταν φτάσει στο Πλωμάρι δεν μπορεί να περάσει και να βγεί στο δρόμο προς τη Γέρα.
Επιστρέφουμε επομένως πίσω απ’ την ίδια πορεία αλλά να πάμε από Μεγαλοχώρι-Αγιάσο. Δεν γίνεται διότι ο δρόμος αυτός είναι χωματόδρομος και δεν περνάει λεωφορείο.
Στη μνήμη της Ειρήνης, η οικογένεια του Νίκου Κώστα πρόσφερε στη Βιβλιοθήκη του χωριού μας το ποσό των 30€.
Η Βιβλιοθήκη ευχαριστεί.
Η …περιπέτεια του ασβέστη
Στην ανοικοδόμηση του χωριού μας βλέπουμε μειωμένη τη χρησιμοποίηση του ασβέστη ως οικοδομικού υλικού. Καταρχήν στις περισσότερες οικοδομές εξωτερικά γίνεται θερμομόνωση και όχι σοβάς. Είδαμε οικοδομή να χτίζεται με τουβλίνες οι οποίες συγκολλούνται με συνθετικές ρητίνες και μας είπαν ότι και σε άλλες χρήσεις ο ασβέστης αντικαθίσταται με συνθετικά υλικά.
Πριν έναν αιώνα περίπου ο ασβέστης υπήρξε στο χωριό μας το βασικό υλικό με το οποίο κατασκευάζονταν καινούρια σπίτια, αντικαθιστώντας τη λάσπη.
Πάντως σήμερα ο ασβέστης έτοιμος να χρησιμοποιηθεί στην οικοδομή παρασκευάζεται σε ειδικές βιοτεχνίες και διατίθεται σε πολτώδη μορφή σε μικρά πλαστικά σακιά. Τέτοια μονάδα είναι αυτή των αδελφών Αλβανού στον Πολιχνίτο.
Ο απόμαχος οικοδόμος Μανώλης Καλατζής (Σκαλοχωρίτης) μας περιγράφει την …περιπέτεια του ασβέστη στα παλιά τα χρόνια.
Την ασβεστόπετρα (ή μάρμαρο) την έπαιρναν από επιφανειακά πετρώματα, τα λεγόμενα νταμάρια. Τέτοια νταμάρια υπήρχαν ιδιαίτερα στον Κουκβά, στη Βαθρακιά, στο Μαρμάρ’ κ.λπ. Για να σπάσουν κομμάτια από το σκληρό αυτό πέτρωμα άνοιγαν 2-3 τρύπες βάθους 30-40 εκατοστών με ένα καλέμι (ματκαπ), που κρατούσε ένας, και το οποίο χτυπούσε άλλος με μια βαριοπούλα. Τις τρύπες τις γέμιζαν με μπαρούτι στο οποίο έβαζαν φυτίλι και το άναβαν. Με τις μπαρουτιές αυτές έσπαζε το πέτρωμα σε μεγάλα κομμάτια, τα οποία στη συνέχεια με βαριοπούλα και ένα λοστό έσπαζαν σε μικρότερα ώστε να μπορούν να φορτωθούν στο μουλάρι και να μεταφερθούν στο ασβεστοκάμινο.
Το ασβεστοκάμινο το έστηναν σε μέρη στα οποία υπήρχε μεγάλη ποσότητα πουρναριών, σχίνων και άλλων κλαδιών για καύσιμη ύλη. Προτιμούνταν φυσικά οι θέσεις που ήταν σχετικά κοντά με τα νταμάρια αλλά το κυρίαρχο κριτήριο ήταν η ύπαρξη μεγάλης ποσότητας κλαδιών. Το έχτιζαν με πέτρες με κυλινδρική μορφή και στο κάτω μέρος υπήρχε ένα άνοιγμα διαστάσεων περίπου 50Χ70 εκατοστών για να μπαίνουν τα κλαδιά. Ο μάστορας παραλάμβανε τα μεγάλα κομμάτια της ασβεστόπετρας και με ένα σφυρί έβγαζε μικρές φέτες, κατάλληλες να χτιστούν σε επαφή με τα τοιχώματα του καμινιού. Το χτίσιμο στο πάνω μέρος έκλεινε με τη μορφή τρούλου και στη συνέχεια γέμιζαν τα πλαϊνά του τρούλου με μικρότερα κομμάτια ασβεστόπετρας ώστε να επιπεδώνονταν η στρώση.
Η φωτιά που άναβαν και τροφοδοτούνταν συνέχεια με κλαδιά, ανάλογα με το μέγεθος του καμινιού, διαρκούσε ένα με δυο εικοσιτετράωρα. Καταλαβαίνουμε για να τροφοδοτείται η φωτιά μόνο με κλαδιά επί δυο μέρες πόσο μεγάλες ποσότητες κλαδιών χρειάζονταν. Το πάνω επιπεδωμένο τμήμα με τις ασβεστόπετρες στην αρχή μαύριζε. Όταν κάποια στιγμή κοκκίνιζε ήταν το σημάδι ότι η ασβεστοποίηση της πέτρας είχε ολοκληρωθεί και σταματούσε η φωτιά. Άφηναν το καμίνι να κρυώσει 2-3 μέρες και στη συνέχεια γέμιζαν σακιά ανθεκτικά για να τον μεταφέρουν στους αγοραστές. Τέτοια σακιά χρησιμοποιούνταν συνήθως τα «τσπιά» από τα ελαιοτριβεία. Η ποσότητα μετριόταν σε καντάρια. Ένα καντάρι ισοδυναμούσε με 44 οκάδες.
Από τα παραπάνω φαίνεται ότι η δουλειά σε ένα σβεστοκάμινο απαιτούσε πολλά χέρια και γι αυτό οι «ασβεστάδες» ήταν συνήθως μέλη μιας οικογένειας (όπως οι Γκουγκούληδες, οι Λινάρδοι κ.ά) ή συνεταίροι (όπως ο Μήτρακας, ο Σταυρινός, ο Πορτοκάλης κ.ά).
Ο ασβέστης εξαιτίας της προσβολής του από το νερό έπρεπε σύντομα να «σβηστεί». Προς τούτο υπήρχαν στο χωριό κάποιοι λάκκοι σε σημεία κοντά σε βρύσες, όπως κοντά στην Εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής, στο χώρο της παιδικής χαράς και αλλού. Δίπλα στο λάκκο τοποθετούνταν μια ξυλόκασα διαστάσεων περίπου 1Χ2 μέτρα και ύψους 80 εκατοστών, στο κάτω μέρος της οποίας υπήρχε ένα πορτάκι που έφραζε με ένα σανίδι, που μπορούσε να μετακινηθεί πάνω-κάτω.
Γέμιζαν μέχρι τη μέση την ξυλόκασα με νερό και έριχναν μέσα λίγο-λίγο τον ασβέστη, που αντιδρούσε άμεσα και δυναμικά με το νερό (έβραζε). Με ένα κέλμπερι (μια στενόμακρη τσάπα) ανακάτευαν μέχρι να σταματήσει ο βρασμός και τότε άνοιγαν το πορτάκι και χύνονταν ο πολτός στο λάκκο. Αυτό επαναλαμβάνονταν μέχρι να τελειώσει ο ασβέστης. Αν δεν επρόκειτο να χρησιμοποιηθεί σε δυο τρεις μέρες (οπότε ψύχονταν) τον σκέπαζαν με άμμο και τον έβρεχαν τακτικά διότι αυτός ο σβησμένος ασβέστης προσβάλλεται από τον ατμοσφαιρικό αέρα.
Για να χρησιμοποιηθεί στην οικοδομή –τώρα είχε αποκτήσει τη μορφή μιας πολύ πηχτής κρέμας- τον μετέφεραν στο γιαπί δυο εργάτες με μια «ξνογαϊδάρα» (ξυλογαϊδάρα, δυο μακριά ξύλα πάνω στα οποία είχαν καρφωθεί μερικά σανίδια ώστε να δημιουργείται μια επιφάνεια όσο αυτή ενός τραπεζιού). Εκεί, στο γιαπί, ανακατεύονταν με τον άμμο από τη θάλασσα ή τον ποταμό (και με τσιμέντο από τη δεκαετία του 1960 και μετά) και ήταν έτοιμος να χρησιμοποιηθεί. Ο εργάτης (ποριευτής) γέμιζε ένα δοχείο (τενεκέ) χωρητικότητας 20 περίπου λίτρων, στο ένα απ’ τα πάνω χείλη του οποίου είχε καρφωθεί ένα κομμάτι ξύλου, ώστε να διευκολύνεται το κράτημα του, και βάζοντας το στον ώμο του, το ανέβαζε από μια σκάλα στη σκαλωσιά, όπου δυο μάστορες έχτιζαν. Ως που να κατεβεί κάτω από τη σκάλα οι μάστορες φώναζαν πάλι «λάσπ’» (εννοώντας ασβέστη) και δωσ’ του πάλι, ο ποριευτής, τον τενεκέ στον ώμο!
Ανέκδοτο: Πριν από λίγα χρόνια ένας έμπορος με φορτηγό αυτοκίνητο από τη Μόρια γεμάτο με ασβέστη (με τη μορφή που βγαίνει απ’ το ασβεστοκάμινο) πήρε βόλτα στα χωριά για να πουλήσει το εμπόρευμα. Είχε φτάσει στην Αγιάσο και ο ουρανός είχε αρχίσει να μαυρίζει. Ξέσκεπο το φορτηγό αν έβρεχε θα καταστρέφονταν το εμπόρευμα και στεναχωρημένος ο έμπορος εξέφρασε τους φόβους του σε φίλο του Αγιασώτη.
-Που θα πας τώρα; τον ρώτησε ο Αγιασώτης
– Το δρομολόγιο είναι για Πολιχνίτο και Βρισά, απάντησε.
-Προχώρα και μη φοβάσαι, του συνέστησε ο φίλος του και συνέχισε. Αυτοί εκεί βρίσκονται κάτω από σάγια (στέγαστρο)! Θέλοντας να πει ότι εδώ στην περιοχή μας συνήθως δεν βρέχει. (και φυσικά ήξερε ο Αγιασώτης τι έλεγε).
