Μας στάλθηκε η παρακάτω εισήγηση του κ. Παλαιοπάνη την οποία παραθέτουμε.
Πυρκαγιά Νότιας Λέσβου, 23ης Ιουλίου 2022.
Μετά από την ευρεία αποδοχή που έτυχε η παρέμβασή μας από την τοπική κοινωνία αλλά και την παρότρυνση αρκετών από εσάς, δημοσιοποιούμε τις προτάσεις που καταθέσαμε στη συνάντηση που διοργάνωσε ο Σύλλογος Βρισαγωτών Αθήνας στα Βατερά στις 25 Αυγούστου 2022.
(Το κείμενο είναι ελεύθερο προς χρήση)
κ. Περιφερειάρχη,
κ. Δήμαρχε,
κ. Καθηγητά,
κ. Πρόεδρε του Συλλόγου Βρισαγωτών Αθήνας,
Αγαπητές φίλες, αγαπητοί φίλοι,
Ονομάζομαι Ραφαήλ Παλαιοπάνης, είμαι Γεωγράφος και κάτοχος του Μεταπτυχιακού Διπλώματος Φυσικοί Κίνδυνοι και Αντιμετώπιση Καταστροφών του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Κατ’ αρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά για την πρόσκληση τον κ. Σταυρινό και να σας ζητήσω εκ των προτέρων συγγνώμη για τυχόν λάθη ή παραλείψεις αλλά και γιατί τεχνικοί λόγοι δεν μας επιτρέπουν να παρουσιάσουμε οπτικό υλικό.
Η παρέμβασή μου περιλαμβάνει κάποια αρχικά συμπεράσματα από την πυρκαγιά και βασικές προτάσεις για την αποζημίωση, την ανασυγκρότηση και τη θωράκιση της περιοχής, με έμφαση στον ελαιώνα.
Τα συμπεράσματα και οι προτάσεις δεν αποτελούν προσωπικές απόψεις αλλά είναι προϊόν έρευνας πεδίου και – κυρίως – συζητήσεων με τους πληγέντες κατοίκους της περιοχής, οι οποίοι γνωρίζουν καλύτερα από όλους μας τις ανάγκες και τα προβλήματα και θα ήθελα να τους ευχαριστήσω από καρδιάς για τη βοήθειά τους.
Η πυρκαγιά της Βρίσας – Βατερών έκαψε έκταση περίπου 23.000 στρ. σε μια ζώνη μήκους 6 χλμ και πλάτους 5 χλμ με περίμετρο 25 χλμ. Από την καμένη περιοχή το 1/3 περίπου καλυπτόταν από δάσος, το 25% από φυσικούς βοσκότοπους και το υπόλοιπο τμήμα από καλλιέργειες και ελαιώνες. Το ποσοστό του αστικού χώρου που επλήγη ανέρχεται περίπου στο 1% της συνολικής έκτασης.
Η καταστροφή – όσο και αν ακουστεί παράξενο – δεν αφορά μόνον τα κτίρια, τις υποδομές ή τον φυσικό πλούτο. Αφορά κυρίως τους ανθρώπους, αφορά εμάς που δρούμε μέσα σε αυτά τα περιβάλλοντα. Αυτή η βασική σκέψη θεωρούμε ότι πρέπει να διαπερνά τον όλο σχεδιασμό για την ανασυγκρότηση της περιοχής.
Το γενικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα δράσουμε, θα σχεδιάσουμε αλλά και θα διεκδικήσουμε πόρους, έχει σωρευτικά τα εξής χαρακτηριστικά που δεν παρουσιάζουν αντίστοιχες καταστροφές σε άλλες περιοχές της χώρας:
1. Ο πληθυσμός παρουσιάζει συρρίκνωση 30% κατά τις δεκαετίες (1991-2011). Αναμένεται ακόμα μεγαλύτερη εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, του σεισμού και της υπογεννητικότητας. Δυστυχώς η Στατιστική Υπηρεσία – αν και επικοινωνήσαμε – δεν μπορεί ακόμα να δώσει στοιχεία για να έχουμε σαφή εικόνα.
2. Η περιοχή έχει πληγεί από τον σεισμό το 2017 και δεν έχει ανακάμψει πλήρως.
3. Οι καμένες εκτάσεις των ελαιόδεντρων αποτελούσαν την πιο παραγωγική περιοχή σε σχέση με τον υπόλοιπο ελαιώνα.
4. Ο ελαιώνας παρουσίασε συνεχή χαμηλή παραγωγή εξαιτίας ακαρπίας, καιρικών φαινομένων, κλπ. τα 3 τελευταία χρόνια.
5. Ο ελαιώνας και οι δασικές εκτάσεις χρησιμοποιούνταν και ως βοσκότοποι.
Οι βλάβες της πυρκαγιάς αφορούν τόσο το φυσικό όσο και το ανθρωπογενές περιβάλλον, το φυτικό και ζωικό κεφάλαιο αλλά και κατοικίες, επιχειρήσεις και υποδομές. Ειδικότερα για τον ελαιώνα, έχουμε απώλεια ελαιόδεντρων, απώλεια της φετινής παραγωγής και απώλειες σε εξοπλισμό όπως: περιφράξεις, ελαιόδυχτα, αντλίες νερού, σκαπτικά μηχανήματα, κ.α.
Οι άμεσες αλλά και μακροπρόθεσμες συνέπειες της πυρκαγιάς είναι:
1. Η άμεση απώλεια εισοδήματος από τη φετινή παραγωγή.
2. Η μακροπρόθεσμη απώλεια εισοδήματος από την καταστροφή των ελαιόδεντρων. Σε μια πρώτη εκτίμηση που έχουμε κάνει η απώλεια εισοδήματος ανέρχεται σε 15.000 € ανά 100 ελαιόδεντρα σε βάθος 7ετίας.
3. Η πρόσθετη επιβάρυνση σε ζωοτροφές από την απώλεια βοσκήσιμων εκτάσεων τόσο άμεσα όσο και μακροπρόθεσμα.
4. Απώλεια έμμεσου εισοδήματος. (ξυλεία, οργώματα, καλλιέργεια ελαιοκτημάτων, κ.α.)
5. Απώλεια ζωικού κεφαλαίου (μελίσσια και κάποια αμνοερίφια).
Ολοκληρώνοντας, οι προτάσεις και τα αιτήματα που υποβάλλουμε είναι τα παρακάτω:
1. Χαρτογράφηση της περιοχής για την ακριβέστερη αποτύπωση της καταστροφής που θα έχει ως αποτέλεσμα την ορθότερη καταβολή αποζημιώσεων αλλά και τη μεταπυρική αποκατάσταση της καμένης έκτασης.
2. Εκτίμηση επικινδυνότητας της ευρύτερης περιοχής για φυσικούς κινδύνους.
3. Αντιπλημμυρικά – Αντιδιαβρωτικά έργα – Διευθέτηση χείμαρρων και ειδικότερα της λεκάνης απορροής του ρέματος Λαγκάδας.
4. Διάνοιξη αντιπυρικών ζωνών – βελτίωση αγροτικού οδικού δικτύου.
5. Αντιπυρική θωράκιση υπόλοιπου οικισμού Βατερών – περιοχής Αγίου Φωκά.
6. Καλλιέργεια υφιστάμενων πηγών, ανενεργών γεωτρήσεων, διάνοιξη νέων γεωτρήσεων, χαρτογραφική αποτύπωση τους.
7. Κατά προτεραιότητα κατασκευή του φράγματος Λαγκάδας (ορθότερη διαχείριση υδάτων, εμπλουτισμός υδροφόρου ορίζοντα, ανασύσταση ελαιώνα, αντιπυρική θωράκιση).
8. Επικαιροποίηση και υλοποίηση της υπάρχουσας μελέτης για το Δάσος Αμπελικού – Ρογκάδας.
Ειδικότερα μέτρα στήριξης των ελαιοπαραγωγών – κτηνοτρόφων:
1. Άμεσα παροχή συγκεκριμένων οδηγιών από τη Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας για τον καθαρισμό των κτημάτων.
2. Παροχή οδηγιών για τη φύτευση νέων ελαιόδεντρων ή δυνατόν από τη φετινή χρονιά (ποικιλία ελιάς, λίπανση, κλπ.).
3. Ενίσχυση για την ανασύσταση του ελαιώνα και την κατασκευή συμπληρωματικών έργων (αναβαθμίδες, κλπ.).
4. Αποζημίωση απώλειας καρπού το λιγότερο για 5-7 έτη για τα εκριζωμένα δέντρα, για 2-3 έτη για τα καρατομημένα και για 1-2 έτη για τα καμένα.
5. Αποζημίωση για την απώλεια εξοπλισμού. Επιδότηση για τη αγορά – αντικατάσταση νέου.
6. Επιδότηση ζωοτροφών για τη φετινή περίοδο. Σχεδιασμός για τις επόμενες χρονιές (απαγόρευση βόσκησης στα καμένα, φυσική αναγέννηση, κλπ.).
7. Διατήρηση των καμένων ελαιοκτημάτων ως ενεργών στα διάφορα προγράμματα, όπως σχεδίων βελτίωσης, νέων αγροτών, βιολογικής καλλιέργειας, τουλάχιστον για την επόμενη 3τία.
8. Έγκριση όλων των υποψήφιων νέων αγροτών, σχεδίων βελτίωσης, κλπ.
9. Επιδότηση λιπασμάτων – γεωργικών εφοδίων.
10. Επαυξημένη ενίσχυση στους κατ’ επάγγελμα αγρότες και νεαρότερης ηλικίας αφού πρώτα καθορισθεί το ηλικιακό εύρος.
Για την υλοποίηση των παραπάνω απαιτείται:
1. Κοστολόγηση κάθε πρότασης.
2. Εξεύρεση διαθέσιμων πόρων.
3. Καθορισμός προτεραιοτήτων και σαφούς χρονοδιαγράμματος υλοποίησης.
4. Διαχείριση των πόρων με φειδώ, αξιοκρατία και διαφάνεια.
κ. Περιφερειάρχη, κ. Δήμαρχε,
Μόνον η αποζημίωση δεν συνιστά ανασυγκρότηση. Η εικόνα της Βρίσας, 5 χρόνια μετά τον σεισμό το πιστοποιεί!
Το κόστος της ανασυγκρότησης ενδεχομένως να φαντάζει μεγάλο, όμως η περιοχή μετά από μια δεύτερη καταστροφή το απαιτεί για να ορθοποδήσει! Ακόμα και κατά προτεραιότητα, έναντι άλλων έργων ή περιοχών!
Ο χρόνος της ανασυγκρότησης υπερβαίνει τη θητεία μιας Περιφερειακής ή Δημοτικής Αρχής. Οφείλετε να θέσετε τις βάσεις για ένα ολιστικό σχέδιο ανασυγκρότησης και όλοι μαζί να προσπαθήσουμε να διορθώσουμε λάθη, αστοχίες ή παραλήψεις του παρελθόντος.
Αλλιώς, και αυτό είναι το μείζον ερώτημα που πρέπει να έχουμε πάντα κατά νου, για ποιον λόγο να παραμείνουν οι κάτοικοι της Βρίσας, των Βατερών και του Σταυρού στον τόπο τους;
Σας ευχαριστώ για το χρόνο που μου διαθέσατε!
Ραφαήλ Παλαιοπάνης
Πτυχιούχος Γεωγράφος, MSc
