Αφιέρωμα στα χωριά της περιφέρειας Πολιχνίτου (Βρίσα-Βασιλικά-Λισβόρι-Πολιχνίτος) από την εφημερίδα Ταχυδρόμος το 
με τίτλο “Η ζωή των χωριών μας: Η δευτέρα πόλις του νησιού μας”
Μέρος Α’
ΠΟΛΙΧΝΙΤΟΣ (του περιοδεύοντος συντάκτου μας)
“Στον Πολυχνίτο κατά τις τελευταίας Κοινοτικές εκλογάς του Αυγούστου του παρελθόντος έτους εξελέγη παμψηφεί ο συνδυασμός του κ. Ελευθέριος Κωστομοίρη απ’ τον οποίον και κατηρτίσθη το παρόν Κοινοτικόν Συμβούλιον της κωμοπόλεως μετά των επιτυχόντων της μειοψηφίας του αντιθέτου συνδυασμού. Πρόεδρος εξελέγη ο επί δύο συνεχείς τετραετίας διατελών τοιούτος κ. Ελευθέριος Κωστομοίρης ο οποίος, όπως είναι γνωστόν, είνε χωρίς καμιά υπερβολη, ένας από τους καλυτέρους προέδρους του νησιού μας. Ο κ. Κωστομοίρης είνε άνθρωπος έξυπνος, μορφωμένος, δραστηριος και με πολλη τόλμη και αποφασιστικότητα. Γι’ αυτό απέκτησε μια τεράστια δημοτικότητα σε ολόκληρο την περιφέρεια αυτη του νησιού μας.
Έργα συγκοινωνιακά
Επί ημερών του έγιναν άπειρα Κοινοτικά έργα τα οποία τιμούν εξαιρετικά τόσον αυτόν όσον και τον Πολιχνίτον. Οι εσωτερικοί δρόμοι του Πολυχνίτου έχουν ηδη πληρες δίκτυον υπονόμων προς όλας τας κατευθύνσεις και διασταυρώσεις, επετράπη δε εις την Κοινότητα παρά του αρμοδίου Υπουργείου η κάλυψις του μεγάλου κεντρικού χειμάρρου της κωμοπόλεως διά της τμηματικης πωλησεως οικοπέδων, και έτσι αφ᾽ ενὸς μεν η ελώδης εστία εκ των ρεόντων δι’ αυτού ακαθάρτων υδάτων εξέλειψε, αφ’ ετέρου δε ενισχύεται δεόντως το Κοινοτικόν ταμείον εκ της πωλησεως των οικοπέδων.
Ωσαύτως επλακοστρώθησαν οι κεντρικοί δρόμοι της κωμπόλεως, διηνοίχθησαν νέοι δρόμοι όπου δεν υπηρχον προηγουμένως και επεσκευάσθησαν οι παλαιοί. Κατεσκευάσθη επίσης η αμαξιτή οδός Πολυχνίτου Σκάλας Πολυχνίτου, η οποία τόσον πολύ εξυπηρετεί εμπορικώς τους κατοίκους όλων των χωριών της περιφερείας ταύτης. Επί ημερών επίσης του κ. Κωστομοίρη έλαβε σε σάρκα και οστά η μεγάλη ιδέα της διανοίξεως της οδού Πολυχνίτου – Πλωμαρίου.
Η ύδρευσις της κωμοπόλεως
Επραγματοποιηθη η μεταφορά επαρκούς ποσότητος νερού στη Σκάλα Πολυχνίτου απ’ την αγροτικη θέση «Φλιά» για τας ανάγκας των εκεί κατοικούντων και διευκόλυνσιν των ναυτιλομένων. Ταυτοχρόνως κατεσκευάσθη εκεί αποβάθρα εκ της οποίας γίνεται ευκολοτάτη η φόρτωσις και η εκφόρτωσης των διαφόρων εμπορευμάτων και έτσι η σκάλα αυτή αποτελεί βάσιν διακομιστικού εμπορίου της περιφερείας ταύτης.
Όσον αφορά την ύδρευση του Πολυχνίτου ανεκαινίσθη το παλαιόν υδραγωγείον και περισυνελλέγησαν τα ύδατα της πηγής «Λαπά».
Επειδη όμως παρ᾿ όλα αυτά – δεν εξησφαλίσθη επάρκεια νερού για τους κατοίκους Πολυχνίτου η Κοινότης πρόκειται να μεταφέρει και από άλλας πηγάς από τη θέση «Μαύρη» και «Ντασμά» πού δυστυχώς σημερα είναι αδύνατο γιατί χρειάζονται χρήματα, το δε Κοινοτικόν ταμείον είνε εξηντλημένο.
Η εκπαίδευσις
Στον Πολιχνίτο λειτουργούν δυο μικτά 6τάξια δημοτικά σχολεία στα οποία φοιτούν περί τους 1000 μαθητάς και μαθητρίας. Στα Σχολεία αυτά διδάσκουν οι διακεκριμένοι δημοδιδάσκαλοι κ. κ. Ιγνάτιος Ουζουνέλλης, Γ. Κοτζαμάνης, Πολυχρόνης Ιωακειμόπουλος, Θεοχ. Πελέκος, Π. Μαργαρίτης κ. τ. λ. Επίσης αι δημοδιδασκάλισαι Αμαλία Βλασιάδου, Καλιψώ Περρή, Μαρία Μπούμπρου, Παρασκευούλα Χ”Γρηγορίου, Πηνελόπη Ιατρού κ. τ. λ. Ο εκ των δημοδιδασκάλων κ. Π. Μαργαρίτης έχει, μετεκπαιδευθεί γεωργικώς εις το εν Αθηναις Γεωργικόν Φροντιστήριον και τυγχάνει ήδη διευθυντής του Κυριακάτικου Γεωργικού Σχολείου εις το οποίο φοιτούν πλην των μαθητών και διάφοροι αγρόται. Δυστυχώς όμως όπως συμβαίνει και παντού στο νησί μας αι Κοινότητες στις οποίες λειτουργούν ή που πρόκειται να λειτουργήσουν Κυριακάτικα Γεωργικά Σχολεία δεν δείχνουν το απαιτούμενον ενδιαφέρον. Ο κ. Κωστομοίρης που είνε ένας εξελιγμένος από πάσης απόψεως άνθρωπος δεν πρέπει να αφήσει απαρατήρητες τις γραμμές αυτές.
Τα σχολεία στεγάζονται το μεν πρώτον εις το παρά την συνοικίας «Καμένα» τέως τουρκικόν Διοικητηριον το οποίον εκτίσθη δι’ αγγαριών και δαπανών των κατοίκων. Το κτίριον τούτον ο πρόεδρος της Κοινότητος κ. Κωστομοίρης κατόρθωσε να το παραλάβη από το Δημόσιον κατόπιν ειδικής συμβάσεως δυνάμει της οποίας η Κοινότης Πολυχνίτου αναλαμβάνει την υποχρέωσιν να πληρώνει τα ενοίκια των καταστημάτων Ειρηνοδικείου και Αστυνομικού Σταθμού. Αμφότεραι αι Αρχαί αύται πρόκεικαι να στεγαστούν εις το ανεγειρόμενον νέον Κοινοτικόν Μέγαρον του οποίου η ανέγερσις συμπεριλαμβάνεται εις το νέον πρόγραμμα της Κοινότητος.
Το δεύτερον στεγάζεται εις το παλαιό Κοινοτικό Σχολείο που είνε χτισμένο επί της Κεντρικής αγοράς, και το οποίο πρόκειται να κατεδαφισθεί για να κτισθεί επί του οικοπέδου αυτού το νέον Κοινοτικόν μέγαρον που είπαμε παραπάνω.
Αμφότερα τα σχολεία πρόκειται να μεταφερθούν εις νέοκτιστον μεγαλοπρεπέστατον σχολικόν κτίριον του οποίου η αποπεράτωσης οσονούπω.
Δυστυχώς λόγω της μεγάλης πληθώρας των μαθητών το ήδη διδασκαλικόν προσωπικόν και μετά την πλήρη συμπλήρωσίν του ακόμη δεν επαρκεί διά την άρτίαν μόρφωσιν των μαθητών. Διότι αι περισσότεραι τάξεις του Σχολείου αριθμούν υπέρ τους 150 μαθητάς εκάστη, που είνε αδύνατον να μπορέσει να παρακολουθήσει ένας δάσκαλος.
Δεν είνε δε δυνατὴ υπό τοιαύτας συνθήκας και η υποχρεωτική φοίτησις των μαθητών και μαθητριών που επιβάλλεται διά του γνωστού σχετικού νόμου. Μόνη λύσις του ζητήματος αυτού είνε η ίδρυσις και τρίτου δημοτικού σχολείου.
Στον Πολυχνίτο λειτουργεί και ημιγυμνάσιον το οποίον αριθμεί περί τους 70 μαθητάς και στεγάζεται εις το μόλις προ τριετίας αποπερατωθέν νεόκτιστον κτίριον, κείμενον παρά την συνοικίαν Αγίας Παρασκευής, πλησίον του σταθμού αυτοκινήτων. Το σχολείον τούτο εκτίσθη δαπάναις της Κοινότητος και μόνον.
Το ημιγυμνάσιον τούτο είναι μεν διτάξιον, δεν έχει όμως παρά ένα και μόνον καθηγητήν ο οποίος το διευθύνει επάξια από της ιδρύσεώς του και εντεύθεν, τον κ. Ιωάννην Αντωνιάδην. Ετοποθετήθησαν εις τούτο μέχρι τούδε αρκετοί καθηγηταί όπως ο κ. Δ. Θεοδωράκης ο κ. Κρεμύδης κλπ. αλλὰ μετετέθησαν εκείθεν ολίγας ημέρας από του διορισμού των. Το ημιγυμνάσιον όμως τούτο λόγω της πληθώρας των μαθητών του επιβάλλεται να προαχθεί τουλάχιστον εις τριτάξιον για την αρτία μόρφωσι των μαθητών, οφείλουν δε προς τούτο να ενεργήσουν αι τοπικαί αρχαὶ της κωμοπόλεως.
Το νέον σχολικόν κτήριον του οποίου η αποπεράτωσις και η εσωτερική επίπλωσης συντελείται σημέραι κείται παρά την είσοδον της κωμοπόλεως εις ωραιοτάτην υγιεινὴ και περίβλεπτον τοποθεσίαν. Το σχέδιον του Σχολείου εξεπονθη απ᾿ ευθείας παρά των τεχνικών υπηρεσιών του Υπουργείου της Παιδείας, και εκτίσθη με επιστασίαν της Κοινότητος. Το Σχολείον είνε διόροφον και έχει δώδεκα μεγάλας αίθούσας παραδόσεων, μιαν [εύρεστάτην] αίθουσαν συγκεντρώσεων και σχολικών εορτών καθώς και επί τούτω διαρυθμισθέντα γραφεία προσωπικού. Το σχολείον άμα τη εγκαταστάσει των μαθητών πρόκειται να θερμανθεί με καλοριφέρ.
Η ανέγερσις του κολοσσιαίου σχολικού τούτου κτιρίου εστοίχισε περί τας 1.700.000 δραχμάς διότι εγένετο μεγάλη οικονομία εις την προμήθειαν των διαφόρων οικοδομικών υλικών, των απαιτηθέντων πετρωμάτων εξαχθέντων εκ του παρακειμένου κοινοτικού λατομείου. Το σχολείον εκτίσθη δαπάναις της Κοινότητος και της εκκλησσίας, η τελευταία των οποίων παρεχώρησε προς τον σκοπόν αυτόν 200 χιλιάδας δραχμάς και είνε καθ’ ολοκληρίαν δημιούργημα του προέδρου της Κοινότητος κ. Ελευθ. Κωστομοίρη ο οποίος έθεσε τας βάσεις και επραγματοποίησε το ωραίο τούτο όνειρο των κατοίκων της εργατικής κωμοπόλεως.”
Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ
Όλο το φύλλο σε ψηφιακή μορφή, 21-02-1930 : http://dspace.cplm.gr/handle/123456789/21052
Σ.Σ. Εντύπωση δημιουργεί η πληροφορία ότι το 1930 ” Οι εσωτερικοί δρόμοι του Πολυχνίτου έχουν ηδη πληρες δίκτυον υπονόμων προς όλας τας κατευθύνσεις και διασταυρώσεις,”
