Λαογραφική και γλωσσολογική προσέγγιση από τον Δημήτρη Κ. Νικέλλη
‘Ένα από τα επαγγέλματα που εκτοπίστηκαν σήμερα απ’ την βιομηχανική επανάσταση είναι και αυτό του τσαγκάρη. Τις δεκαετίες όμως του ‘40 και του ‘50 όλοι χρησιμοποιούσαν χειροποίητο παπούτσι και ο τσαγκάρης ήταν περιζήτητος γαμπρός.
Όταν έπαιρνε παραγγελία από τον πελάτη, η πρώτη του δουλειά ήταν να πάρει σ’ ένα φύλλο χαρτί το περίγραμμα του πέλματός του. Μ’ αυτό θα διάλεγε το καλαπόδι (ξύλινο ομοίωμα ποδιού) πάνω στο οποίο θα συναρμολογούσε το παπούτσι.
Πρώτα σχεδίαζε και έκοβε τρία τέσσερα κομμάτια από μαλακόδερμα (τα φόντια) που θα σχημάτιζαν το πάνω μέρος του παπουτσιού. Αυτά έπρεπε να συρραφούν και να φοδραριστούν. Όταν αυτά ήταν έτοιμα τα τοποθετούσε πάνω στο καλαπόδι, τα τέντωνε, τα εφάρμοζε και τα κάρφωνε κάτω-κάτω με λεπτά καρφάκια (τενς) για να πάρουν μόνιμα και σταθερά τη φόρμα του ποδιού.Στη συνέχεια έκοβε μια λεπτή λουρίδα σολόδερμα πλάτους 2-3 εκατοστών (το βάρδουλο) και το έραβε με το σουβλί και κερωμένο σπάγκο γύρω τριγύρω στις άκρες του δέρματος. Πάνω στο βάρδουλο στερεωνόταν εξωτερικά η σόλα και το τακούνι και εσωτερικά ο πάτος του παπουτσιού.
Η όλη εργασία ήταν δύσκολη και χρονοβόρα. Ο τσαγκάρης χρειάζονταν μια βδομάδα για να ετοιμάσει ένα ζευγάρι παπούτσια και ο πελάτης εργαζόμενος ενός μηνός μεροκάματα για να εξοικονομήσει το αντίτιμο που έπρεπε να πληρώσει. Το παπούτσι εκείνο μπορεί να υστερούσε σε κομψότητα είχε όμως δυο πλεονεκτήματα απαραίτητα για τις συνθήκες της εποχής. Ήταν ανθεκτικό και επισκευάσιμο. Την εποχή εκείνη όλοι περπατούσαν. Με τα πόδια καθημερινά πηγαινοέρχονταν τα παιδιά που φοιτούσαν στο Γυμνάσιο Πολιχνίτου. Με τα πόδια οι ταϊφάδες πηγαινοέρχονταν στα λιοκτήματα του χωριού. Η φθορά των παπουτσιών ήταν αναπόφευκτη.
Ο υποδηματοποιός τότε γινόταν μπαλωματής. Αντικαθιστούσε την φθαρμένη σόλα ή το τακούνι και το παπούτσι γινόταν και πάλι καινούριο. Το σόλιασμα γινόταν πολλές φορές μέχρι να καταστραφεί εντελώς το βάρδουλο. Το ξεβαρδουλωμένο παπούτσι δεν ήταν πια επισκευάσιμο.
Από το ξεβαρδουλωμένο ξεκινώντας η ζωντανή και ρέουσα ελληνική γλώσσα δημιούργησε τους ξεβαρδαλωμένο, ξεμπαρδαλωμένο, ξεχαρβαλωμένο, όχι μόνο για τα παπούτσια αλλά για κάθε συσκευή ή αντικείμενο το οποίο λόγω φθοράς ή κακής χρήσης δεν επιδέχεται επισκευή.
