Κάτω από τον Πλάτανο…

Ένα μικρό βίντεο του Κώστα Κωστάκη μπορείτε να δείτε εδώ

Με το άρθρο αυτό θέλω να απαντήσω στο σχόλιο του φίλου/ης αναγνώστη/ριας  “χ” στο προηγούμενο άρθρο .Γράφει ο “χ”: ” daskale pou einai ta palia xronia otan ginotane pragmatika ebreos, tora pio poli me apokries kai satira mou bgazei para gia ebreo” Αυτόν τον προβληματισμό τον ακούω και από άλλους.

Η αλήθεια είναι ότι το εκάστοτε θέμα που επιλέγουν οι υπεύθυνοι είναι “πιασιάρικο” (κάποιος μου το χαρακτήρισε λαϊκίστικο). Ο καθένας έχει την άποψή του και φυσικά είναι απολύτως σεβαστή η άποψη των διοργανωτών.

Σχετικά με το θέμα αυτό είχα αναφερθεί στο μικρό βιβλιαράκι “Το καταλόι της Παναγίας στη Βρίσα Λέσβου” που είχα εκδόσει το 2006. Στη συνέχεια παραθέτω το απόσπασμα από το βιβλιαράκι αυτό που εκφράζει την άλλη άποψη για το θέμα:

1. 1.      Ο Οβραίος

 Το έθιμο του καψίματος του Οβραίου κατά την περιφορά της Ανάστασης είναι πολύ παλιό στο χωριό μας. Σταμάτησε προσωρινά λίγα χρόνια μετά την απελευθέρωση απ’ τους Τούρκους και συνεχίστηκε μεταπολεμικά.

Το στήσιμο του Οβραίου γινόταν σε διάφορα μέρη του χωριού. Στα παλιά χρόνια (επί Τουρκοκρατίας) γινόταν πάντα έξω απ’ τα καφενεία που λειτουργούσαν κοντά στην Εκκλησία (Σαμαρά, Ζερβού) στο σταυροδρόμι ακριβώς απέναντι απ’ την κεντρική είσοδο του προαύλιου της Εκκλησίας.

Μετά την αναβίωσή του μεταφέρθηκε στην περιοχή “Κοπριάς Πηγάδι” λίγο πιο πάνω και αριστερά απ’ το φούρνο Γεωργαντή [τότε που τον έφτιαχνε ο Μήτσους (Παπαδόπουλος)] ενώ τα τελευταία χρόνια, που το στήσιμο του Οβραίου έχει αναλάβει ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού, το σκιάχτρο του Οβραίου στήνεται στο χώρο της παιδικής χαράς του χωριού.

Ο σκοπός του εθίμου παλιά ήταν να τονωθεί το θρησκευτικό αλλά και το εθνικό συναίσθημα του κόσμου. Σήμερα έχει μετατραπεί σε ένα θέαμα εντυπωσιακό με τη φωτιά και τις εκρήξεις των βεγγαλικών, που φυσικά κάθε άλλο παρά τονώνει το θρησκευτικό συναίσθημα αφού ο περισσότερος κόσμος πηγαίνει μόνο στον Οβραίο χωρίς να περάσει καθόλου από την εκκλησία, αλλά και όσοι ακολουθήσουν την περιφορά της Ανάστασης απ’ την εκκλησία, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, σταματούν στο χώρο του καψίματος και εγκαταλείπουν την Ανάσταση, που γυρίζει στην Εκκλησία σχεδόν μόνο με τον παπά, τον ψάλτη και τη μουσική μπάντα των νέων του χωριού μας, που τη συνοδεύει τα τελευταία 10 και πλέον χρόνια.

Ενώ αρχικά ο Οβραίος ήταν τυποποιημένος όσον αφορά τη μορφή και τη θέση του με την αναβίωσή του γίνεται κάθε χρόνο και διαφορετικός διατηρώντας το όνομά του αλλά αλλάζοντας …εθνικότητα (π.χ. Μπους και Σαντάμ και φέτος τον …Βαβύλη! που ακόμα δεν έχει αποφασίσει η δικαιοσύνη για την ενοχή του), σατυρίζοντας ή καυτηριάζοντας θέματα της επικαιρότητας. Έτσι έχει ξεφύγει και ο σκοπός του, που καμιά σχέση δεν έχει με την τόνωση του θρησκευτικού συναισθήματος.

Αυτό είναι καλό ή κακό; Επειδή οι περισσότεροι θα πουν  ίσως, ‘καλό’, παραθέτω και την αντίθετη άποψη του αείμνηστου Δασκάλου Κώστα Τσέλεκα, όπως την έχει καταγράψει στο βιβλίο του:

“Έχουμε όμως το δικαίωμα με την αναβίωση ενός παλιού εθίμου που κληρονομήσαμε, να το εκσυγχρονίσουμε τάχα, σύμφωνα με τις διαθέσεις και αντιλήψεις μας και να γελειοποιούμε το σκοπό, τον οποίο επεδίωκαν μ’ αυτό οι πρόγονοί μας; Νομίζω όχι,”

Σήμερα ο καιρός είναι σχετικά καλός. Έχουμε ήλιο με περιόδους ελαφράς συννεφιάς. Η Δευτερανάσταση θα γίνει στις 6.00 το απόγευμα. Φυσικά θα συνοδευτεί με το κάψιμο του Εβραίου.

Το βράδυ στα Βατερά έχει μουσική το “Κοράλι” (Μπινής) και η Νεράιδα (Προκοπίου), όπου έχει χορό ο Σύλλογος γονεών και κηδεμόνων του Δημοτικού σχολείου Πολιχνίτου. Παρά τη νοτιά πιστεύουμε ότι θα έχουμε αρκετή κίνηση.

Μερικές φωτογραφίες απ’ την περιφορά του επιτάφιου δανεισμένες απ’ τον Κώστα Κωστάκη.

Παρά τους φόβους που μας δημιουργούσε το σιγανό ψιχάλισμα χτες το βράδυ, η περιφορά του Επιτάφιου πραγματοποιήθηκε κανονικά και μόνο όταν η πομπή επέστρεψε στην εκκλησία δυνάμωσε λίγο. Ο κόσμος πολύς (όταν οιπρώτοι είχαν φτάσει στον Άγιο Κωνσταντίνο υπήρχαν άτομα που δεν είχαν φτάσει στη “Λέσχη”). Η μπάντα (δηλαδή  οι τριαντάρηδες και βάλε της πάλαι ποτέ μπάντας) ήταν στην κορυφή (κάτω απ’ το βλέμμα και τις ευχές του Δάσκαλού τους του Δημήτρη Βογιατζή) και ακολουθούσαν οι λαμπαδηδρόμοι, τα αγγελάκια, τα εξαπτέρυγα και στη συνέχεια ο επιτάφιος. Και όλα αυτά χωρίς να υπάρχει κάποιος φορέας για να τα συντονίσει παρά κάποια μεμονωμένα πρόσωπα. Είναι όμως ο διακαής πόθος των παιδιών και των γονιών τους να συμμετάσχουν που τα οδηγεί και γι αυτό χρειάζονται συγχαρητήρια.

Προηγούμενα στην κατάμεστη από κόσμο εκκλησία η χορωδία των γυναικών έψαλλε πολύ όμορφα τα εγκώμια. (Σχετικό βιντεάκι του Κώστα εδώ) Ήταν μια ακόμα όμορφη Μεγάλη Παρασκευή στο χωριό μας.

Τη νύχτα έβρεξε λίγο (4 χιλ) και τώρα το πρωί ο καιρός είναι συννεφιασμένος και πετάει λίγο κατά διαστήματα. Ευτυχώς τα “μύρα” (δηλαδή τον αβαγιανό) ο ιερέας τα σκορπά μέσα στην εκκλησία και έτσι δεν θα υπάρξει πρόβλημα έστω κι αν βρέχει.

Την ωραία αυτή φωτογραφία με το επιτάφιο του χωριού μας δανειστήκαμε από τη σελίδα του Κώστα Κωστάκη στο facebook για όσους δεν έχουν πρόσβαση σ’ αυτό. Ήταν και φέτος πολύ όμορφα στολισμένος από τις γυναίκες του χωριού μας. Να είναι καλά. Και του χρόνου!!!

Σήμερα το μεσημέρι ανηφορίσαμε για να ανάψουμε ένα κερί στο Νεκροταφείο μας. Ο χώρος μέσα αρκετά καθαρός και περιποιημένος. Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στις γυναίκες του χωριού μας οι οποίες πάντα, αλλά ιδιαίτερα τέτοιες μέρες, περιποιούνται το χώρο γύρω από κάθε ένα μνήμα. Συνέβαλε βέβαια και η τοπική κοινότητα η οποία πλήρωσε -με εισφορές εθελοντών- ένα άτομο για να μαζέψει τα άχρηστα μέσα απ’ το νεκροταφείο.

Η κατάσταση όμως έξω απ’ το νεκροταφείο είναι απελπιστική. Πιστεύω ότι δεν χρειάζονται λόγια. Οι φωτογραφίες αρκούν. Και εδώ είναι η διπλή ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Ευθύνη πρώτη γιατί δεν είναι τόσο δύσκολο να μεταφερθούν όλα αυτά τα μπάζα στη χωματερή.  Και φορτηγό έχει και φορτωτή.

Ευθύνη δεύτερη και πολύ πιο σημαντική γιατί επιτρέπει στους εργολάβους που αναλαμβάνουν να κατασκευάσουν τους τάφους -είτε ξύλινους είτε μαρμάρινους- να αποθέτουν τα μπάζα που βγάζουν όπου τους βολεύει. Και αυτοί οι εργολάβοι δεν είναι πάρα πολλοί και επομένως μπορούν να ελεγχθούν.

Μεγάλη Πέμπτη χτες και στα “Δώδεκα Ευαγγέλια” η εκκλησία ήταν γεμάτη κόσμο. Χτες βράδυ συνειδητοποιήσαμε ότι έχει έρθει πολύς κόσμος στο χωριό. Μάλιστα η εκκλησία παρέμεινε γεμάτη μέχρι την απόλυση σε αντίθεση με άλλες χρονιές που στο τέλος …  φυλλορροούσαν οι πολλοί.

Η συνέχεια για όσους χωρούσε ο χώρος ήταν στον Πλάτανο με τα συνηθισμένα νηστήσιμα που συνοδεύουν το ούζο τέτοια μέρα: ταραμοσαλάτα, πατάτες, σουπιές με μαύρο πιλάφι, τουρσί, ελιές κ.λ.π.

Στην εκκλησία λίγο αργότερα από την απόλυση μαζεύονται πάλι οι γυναίκες για να τραγουδήσουν το “καταλόι της Παναγιάς” και να στολίσουν το Επιτάφιο. Όλη τη νύχτα η εκκλησία είναι ανοιχτή και οι παρούσες πότε με το καταλόι, πότε με …λίγο κουτσομπουλιό, τρώγοντας ψωμί βουτηγμένο σε κρασί συντροφεύουν το Σταυρωμένο μέχρι το πρωί. Είναι εικόνες που σε κάποιους μπορεί να φαίνονται μέχρι και γελοίες αλλά στις συμμετέχουσες χαρίζουν μια εσωτερική πληρότητα που δύσκολα περιγράφεται.

Σήμερα μεγάλη Παρασκευή, το πρωί ο καιρός είναι υπέροχος.